Ayasofya Vakıfları tahrir defteri

Küçük Resim Yok
Tarih
2002
Yazarlar
Baş, Ulviye
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Volume Title
Yayıncı
Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Özet
Tahrir defterleri Osmanlıların klasik devir tabir olunan zamanlarda, tımar sistemini uyguladıkları bölgelerde, vergi veren nüfusa ait çeşitli bilgileri, bunların yaşadıkları iskan yerlerinden toplanan vergilerin hangi kurum ve/veya kişilere dağıtıldığını tespit etmek maksadıyla tertip edilmiş , idarî, malî, askerî ve dinî tarih, teşkilat tarihi, iskan tarihi, sanat tarihi, tarihî coğrafya ve coğrafya ile toplumun etnik ve demografik yapısı hakkında bilgiler ihtiva eden, özetle sosyal, ekonomik ve kültürel tarihimizi aydınlatan en önemli resmî kaynaklardır. XVI. yüzyıl Osmanlı Tarihi için birinci elden kaynak olan Tahrir Defterleri mirî, mülk ve vakıf toprakların mülkiyet ve tasarruf sistemini gösteren arşiv belgeleridir. Ayrıca bu defterler, Osmanlı devlet ve toplum yapısının değişim ve gelişimi hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir.Tahririn devlet açısından önemi, başlangıçta bir bölgenin fethini takiben daha sonra da fasılalarla o yerin zamanın şartlarına göre insan ve gelir kaynaklarının bir envanterinin ortaya çıkarılmasıdır. Osmanlılar, yeni fethettikleri bölgelere yetkili birer emin göndererek o bölgenin nüfus ve gelir kaynaklarını araştırarak deftere geçirirlerdi. Böylece her sancak için ayrı bir gelir defteri oluşturulurdu. O bölgede vergi ve gelir kaynakları herhangi bir sebeble değiştiği zaman, her 10-20-30 yılda bu tahrir işlemi yenilenirdi. B. Vakıf Tahrir DefterleriTahrir defterleri genelde mufassal, icmal ve evkâf olmak üzere üç türde ele alınır. Mufassal defterler genelde sancak düzeyinde derlenmiş gibi yaygın bir kanaat varsa da, bazen bu defterler daha geniş bölgelere mahsus olabilirler. İcmal defterleri ise köylerin hangi tımar sahiplerine ait olduğunu gösterirler. Üçüncü bir defter türü olan evkâf defterleri ise herhangi bir sancak veya eyaletin tahririni müteakip, mufassal ve icmal defterlerin yanı sıra, oradaki vakıflar, bunların gelirleri ve bu gelirlerin tahsis edildiği harcama kalemleri vb. hususları havi olmak üzere tertip olunurdu. Bu gibi defterler, bazı özel statüye sahip cemaat ve kişileri normal reâyadan ayrı olarak yazmakta ve meslek sahiplerinin isimleri yanında mensup oldukları meslekler de gösterilmektedir. Ayrıca bu defterlerde, bir bölgedeki yerleşim yerleri ve çeşitli ziraat alanlarının isimleri de bulunmaktadır. Bunlar toponomi ve tarihî coğrafya çalışmaları açısından da büyük öneme haiz bilgilerdir. Ancak bu konuda araştırma yapılırken ortaya çıkan zorluklardan biri zamanla değişen yer isimlerini şu anda nasıl tespit edileceğidir. Varlığı bilindiği halde Selçuklu devrine ait hiçbir tahrir defteri günümüze kadar ulaşmamıştır. Ancak, Selçuklu ve Beylikler devri ile ilgili bazı kayıtları, özellikle evkâf kayıtlarını, Osmanlı dönemi tahrir defterlerinde bulmak mümkündür. Arşivlerimizde bulunan Osmanlı devri tahrir defterlerinin en eskileri XV. yüzyılın ilk yarısına ait olup çoğunluğu XVI. yüzyılda kayıt altına alınmıştır. Osmanlı Devletinin ilk asırlarından beri tahrir defterleri tutulmaktaysa da bugün elimizde bulunan en eski tahrir defteri 835 (1431- 1432) tarihini taşımaktadır. Archive documents has an important function on the Ottoman studies. As we know foundations has a very significant function in Ottoman social life. Ottomans had many foundations and also had kept the documents about these foundations.In this M.A. thesis we've studied Ayasofya Vakıfları Tahrir Defterleri which has a considerable information for the historians of civilisation and art. In this study we've translated the Ayasofya Vakıfları Tahrir Defterleri. 'Ayasofya' was very important during the Byzantine and Ottoman period. These records about Ayasofya Vakıfları give information about the population, social structure, manifucterer and topography.This study consists of two parts. In the 'introduction' we introduced 'tahrir defterleri' generally and in the first part gave a basic information about Ayasofya Vakıf Defterleri ve described them. In the second part we've translated the 'defters'. These defters presents a unique source for the 15th century İstanbul topography.
Açıklama
Anahtar kelimeler
Ayasofya Vakıfları
Alıntı
Koleksiyonlar